Granice Górnego Śląska


Share
Głosuj

Granice Górnego Śląska ustaliły się dosyć wyraźnie w ciągu minionych wieków, co nie oznacza, że nigdy nie ulegały – i to znacznym – przesunięciom lub wewnętrznym podziałom.

Przykładowo działania takie jak te z XII wieku, gdy Kazimierz zwany później Sprawiedliwym wydzielił z Małopolski ziemię bytomską i oświęcimską, przesunęły trwale tereny górnośląskie na wschód. Obecnie na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego opierają się one o rzeki Czarną Przemszę i Brynicę, popularnie zwaną Jordanem, będące synonimem określenia granicy z Polską „Czarna Przemsza i Brynica, to nie rzeki, to granica”.

Na zachodzie, szczególnie w okresie po plebiscycie zaczął wyodrębniać się obszar zwany umownie Śląskiem Opolskim (wówczas rejencja opolska), który obecnie pokrywa się z terenem województwa opolskiego. Kuriozalne zaś w tym jest to, że wielu mieszkańców stolicy tego województwa nie ma dziś świadomości zamieszkiwania na Górnym Śląsku.

Najbardziej znane, szczególnie w pierwszych latach XX wieku, są jednakże podziały na polski i niemiecki Śląsk…

Polski i niemiecki Śląsk (początek XX wieku)

granice Górnego Śląska, mapa Śląska z 1561

Granica między Śląskiem i Polską. Fragm. mapy Helwiga z 1561 r.

Wyraźne rozróżnienie między tzw. niemieckim, a polskim Śląskiem znajdziemy w wielu pracach niemieckich historyków, szczególnie powstałych przed I wojną światową, gdy nie istniało jeszcze realne zagrożenie niemieckiego posiadania na Śląsku. Również opisy ziem i ludności śląskiej w tym okresie mają znamiona większego obiektywizmu, porównywalnego tylko z pracami powstałymi w Polsce po roku 1990.
Śląskiem polskim określano wtedy praktycznie tereny ówczesnej rejencji opolskiej, głównie prawego brzegu Odry, a determinującym czynnikiem był głównie język, jakim posługiwali się mieszkańcy tych ziem. Określenie to stanowi więc niejako synonim nazwy Górny Śląsk.
Johannes Ziekursch zalicza do niego 12 powiatów: opolski, kozielski, raciborski, pszczyński, bytomski, toszecko-gliwicki, strzelecki, lubliniecki, oleski, kluczborski, namysłowski i sycowski. Naturalnie granica między tymi dwoma krainami językowymi nie pokrywała się idealnie z granicami powiatów.

W tym okresie trzeba oczywiście wspomnieć również o tej części Śląska, która znalazła się na terytorium obecnych Czech, ale o tym może przy innej okazji. Dziś, w granicach państwa polskiego, nie tylko Górny Śląsk nazywany jest w różny sposób, ale także ziemie do niego nienależące są określane tym mianem.

Śląsk pod Częstochową (początek XXI wieku)

Prawidłowe zdefiniowanie nazwy „Śląsk” w połączeniu z jego lokalizacją na mapie dla wielu osób jest nawet w czasach obecnych zadaniem niewykonalnym. W ostatnim czasie kilkakrotnie można było usłyszeć w przypadku takich nadawców, jak TVN i Polsat, że dla wielu dziennikarzy, opisujących np. katastrofę samolotu (Topolów w gminie Mykanów) lub ścięcie przydrożnego krzyża (gmina Dąbrowa Zielona w powiecie częstochowskim) okolice Częstochowy (dawne woj. częstochowskie) to… Śląsk. A przecież równie dobrze można byłoby powiedzieć, że coś wydarzyło się w Sosnowcu na Śląsku (sic!).

Opole poza Śląskiem

Oczywiście poza Śląskiem wiedza o granicach Górnego i Dolnego Śląska może być nikła, ale przecież także w Opolu bardzo często można usłyszeć, że ktoś pojechał na Śląsk, albo wydarzyło się na Śląsku, jako określenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (lub dawnego woj. katowickiego). Nikt z tych osób nie zdaje sobie oczywiście sprawy z faktu, że Opole to historyczna stolica Górnego Śląska. Wynika to z tego, że niewielu mieszkańców Opola (nie licząc jego skrajnych dzielnic, będących do niedawna sąsiednimi wioskami) to Górnoślązacy. W ten sposób powstała podobna sytuacja, jak przed II wojną światową z tą różnicą, że wówczas dominująca grupą była ludność niemiecka, a teraz – jej miejsce zajęła ludność polska. Fakt ten znalazł odbicie również w liczbie zebranych głosów odnośnie zmiany ustawy, która ma uznać Ślązaków za mniejszość etniczną, a których to głosów w Opolu w 2014 r. zebrano niewiele.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *