Amtsblatt – źródło wiedzy o regionie


Share
Amtsblatt – źródło wiedzy o regionie
Głosuj

Początki

Amtsblatt, czyli Dziennik Urzędowy (gazeta urzędowa, dziś jego odpowiednikiem może być Dziennik Urzędowy Województwa) ukazywał się początkowo jako Amts-Blatt der Königlichen Breslauischen Regierung. Pierwszy tom datowany jest na 14 kwietnia 1811 r. (według zarządzenia rejencji królewskiej z Wrocławia ws. dziennika urzędowego i publikacji aktów prawnych w nim oraz w ogólnym dzienniku urzędowym / zbiorze ustaw, zob. Gesetz-Sammlung z 1 maja 1811 r.).

Opolski Amtsblatt zaczął się ukazywać po utworzeniu tutaj siedziby rejencji. Skutkiem rozporządzenia z 7 maja 1816 r. władze rejencji postanowiły wydawać co tydzień swój oficjalny organ.

Pierwszy numer ukazał się w 1816 r. pod nazwą Amts-Blatt der Königlichen Oppelnschen Regierung. Od 1834 r. zmodyfikowano nazwę na Amts-Blatt der Königlichen Regierung zu Oppeln.

Jak pisano: te rozporządzenia, z których treścią musi dokładnie się zapoznać człowiek pospolity, powinny być drukowane nie tylko w niemieckim, ale też w polskim języku. W ten sposób do końca lat czterdziestych XIX w. pojawiają się teksty polskie. Po ich zniesieniu, w latach 1850-1860 ukazywał się Nadzwyczajny dodatek…, w którym teksty były w języku polskim.
Teksty te tłumaczył Jan Samuel Richter, radca szkolny, pastor kalwiński. Jego polszczyzna była nieco koślawa i czasami trudna w odbiorze. Tytuł Amtsblattu w jego tłumaczeniu brzmiał: Kartki Urzędowe Królewskiey Regencyi w Opolu. Gazeta Urzędowa Regencji Opolskiej wychodziła nieprzerwanie do 1945.

Amtsblatt zawiera zarządzenia nadprezydium prowincji śląskiej, królewskiego konsystorza we Wrocławiu dla prowincji, zarządzenia rejencji i wyższego sądu krajowego (Oberlandesgericht) dla Górnego Śląska (rejencji opolskiej). Czasem publikowane są też ustawy, dekrety itp. najwyższych władz w Berlinie (np. edykty królewskie).

Różne informacja o Amtsblacie
:

  • akty prawne uznawano za ogłoszone ósmego dnia od daty druku numeru dziennika, dzień ukazania się wliczając,
  • moc wiążąca na terenie rejencji miały tylko akty prawne opublikowane w Gesetz-Sammlung’u lub Amtsblacie,
-
  • cena całego rocznika na początku jego ukazywania się ustalona została na 12 srebrnych groszy; płacono z góry za pół roku; wszystkie urzędy, władze publiczne były zobowiązane do prenumeraty i uiszczania opłat,
-
  • nauczyciele i księża zostali zobowiązani do wyjaśniania i tłumaczenia aktów prawnych ludności, szczególnie tam, gdzie język niemiecki nie był rozpowszechniony.

Układ – struktura Amtsblattu

Zaczyna się od chronologicznego spisu treści wg daty wydania zarządzenia; spis dzieli się na kwartały, z tym, że układ wewnętrzny odpowiada hierarchii aktów: od najwyższego stopnia (ustawy ogólnokrajowe), potem zarządzenia nadprezydium prowincji, następnie zarządzenia rejencji opolskiej, OLG, konsystorza. Poszczególne numery też ułożone są wg tej hierarchii, a kończą się ogłoszeniami i kroniką personalną.

Jakie informacje zawiera Amtsblatt?

1. Personalne:

  • kto, gdzie został mianowany na stanowisko (np. nauczyciel, strażnik, akuszerka), zmarł (np. nauczyciel), przeszedł na emeryturę,
  • ogłoszenia o poszukiwaniu na stanowisko np. nauczyciela (podane warunki płacy, zamieszkania itp.),
  • otrzymane koncesje dla osób prywatnych na założenie apteki, wyszynku piwa itd. (kto, jaki lokal posiadał).

2. Administracja terenowa i zarządzenia ogólne:

  • wszelkie zarządzenia porządkowe, policyjne (np. dot. obrony krajowej – landwery),
  • podziały na okręgi urzędowe z podana właściwością terytorialną, siedzibą władz i personaliami naczelników,
-
  • obwieszczenia i zarządzenia odnośnie opłat, podatków, ceł, oznaczeń towarów (często bardzo dokładne opisy towaru – zob. handel czarna i szarą solą, AmBl 1811, s. 67).

3. Instytucje, organizacje i ich skład:

  • sąd polubowny – wykazy zmian członków (wymiana kadencyjna, wybory); organizacja i właściwość terytorialna (zasięg urzędowania),
  • opłaty, podatki – ustanowienie punktu poboru myta drogowego i wysokość opłat,
  • poczta – godziny urzędowania konkretnego urzędu lub przejazdu kuriera, opłaty za przesyłki,
  • wykazy targów w poszczególnych miejscowościach,
  • urzędy celne – w jakich miejscowościach, co można (na podstawie jakich przepisów, zezwoleń) przeprowadzać; tu: kwestia znakowania zwierząt,

4. Odznaczenia, nagrody

Dla wojskowych z podaniem za jaki czyn, np. Muszkieter Thomas Wengerek z Głazówki, powiat lubliniecki, podczas bitwy 30 września 1870 gdy dowodził w czasie ataku patrolem z 3 Kompanii 28 Regimentu, zastrzelił Francuza, który bagnetem zagrażał oficerowi 23 Regimentu (Amtsblatt 1871, s. 594).

5. Inne wydarzenia:

  • pożary – gdzie, kiedy (z godziną), krótka relacja, czasem od razu przytoczone jakieś zarządzenie dot. zagrożenia pożarowego, lub wyznaczenie nagrody za schwytanie sprawcy (lub informacji o nim),
  • budowa dróg – gdzie, kiedy rozpoczęcie prac (lub informacja o zakończeniu), kto właścicielem, wysokość opłat za przejazd,
  • choroby zakaźne wśród zwierząt (w danej miejscowości, konkretnym gospodarstwie), kwarantanny i inne podjęte środki,
  • nadzór nad bibliotekami (wypożyczalniami) i towarzystwami czytelniczymi,
  • odnośnie sprzedaży po zawyżonych lub zaniżonych cenach medykamentów,
  • informacje o złożonych ofiarach, dotacjach, fundacjach na rzecz kościołów, szpitali.

Jest to źródło bardzo cenne pod wieloma względami: dla dziejów miejscowości, określonego tematu badawczego (np epidemii na danym obszarze, rzemiosła, handlu, spraw granicznych i cła, szkolnictwa…).

Przeraża tylko ogrom materiałów do przejrzenia, tym bardziej, że opolskie, późniejsze Amtsblatty nie mają już indeksów. Trzeba więc, szukając na przykład konkretnej miejscowości przeglądać strona po stronie, ponieważ drobne ogłoszenia (a tych przede wszystkim szukalibyśmy, jako że ustawy i zarządzenia są zwykle zbyt ogólne), nie zamieszczono ich w spisie treści.

Plusem jest z kolei dostęp do tych materiałów. Zwykle, jeśli biblioteka posiada Amtsblatt’y (Kreis- i Stadtblatt’y), to ma prawie zawsze komplet, a tym samym mamy wszystko w jednym miejscu. Poza tym o wiele łatwiej przeszukuje się publikację drukowaną, mającą stałą strukturę (szukamy tylko w jednym miejscu, np. kroniki personalne). Pozostałe akty prawne mają też rozbudowane nagłówki, w formie krótkich streszczeń.

Jest jeszcze jeden minus – nie dla wszystkich fraktura gotycka może być od razu łatwo czytelna. Ale nie dotyczy to tekstów polskich, które drukowano antykwą. Przy czym zrozumienie wersji polskiej czasami wymaga pewnego wysiłku umysłowego i nieco wyobraźni, szczególnie gdy pojawiają się nazwy, terminy nie zawsze podobne do dzisiaj stosowanych. No, ale to przecież urok tekstu źródłowego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *