Monografia miejscowości w dziesięciu krokach


Share
Monografia miejscowości w dziesięciu krokach
Głosuj

Poniższy schemat jest opcjonalny. Każda miejscowość ma swoją specyfikę, stąd kolejność, jak i poszczególne elementy kwerendy mogą odbiegać od niżej przedstawionego. Również dane, jakie będziesz zbierać będą czasem dostępne na innym etapie, niż byś tego oczekiwał, np. w punkcie pierwszym otrzymasz informacje o właścicielach, nazwach topograficznych i wielu innych. Warto to sobie właściwie ułożyć (konspekt opracowania), aby potem móc zweryfikować i uzupełnić o brakujące elementy układanki, którą tworzy historia miejscowości.

1. Sprawdź, co już jest napisane.

Stan badań, czyli ustalenie, co zostało na dany temat napisane. Polega głównie na przejrzeniu bibliografii. Nie pomijaj tego kroku. Opracowania publikowane drukiem zwykle mają większą wartość i są dokładniejsze od notek w Internecie. Tu można wykorzystać:Pracownia Bibliografii Historii Śląska
Internetu nie pomijaj. Niektóre miejscowości mają dobrze opracowane fragmenty swoich dziejów w Sieci. Możesz znaleźć też wartościowe informacje o instytucjach na terenie miejscowości (szkoła, parafia, zakład pracy itd.)

2. Zweryfikuj informacje podane przez autorów, którzy na ten temat już pisali.

Zajrzyj do publikacji, na które powołują się autorzy wyżej zebranych notek lub większych opracowań i zapisz sobie sygnatury jednostek archiwalnych (przyda się później). Nie trać czasu na poszukiwania, jeśli ktoś zrobił to już wcześniej. Może nie ujął wszystkiego, może pomylił się w tłumaczeniu? Warto to zweryfikować.

3. Ustal wszystkie formy nazwy miejscowości

i leżących na jej terenie folwarków, kolonii, obecnie pewnie już dawno wchłonięte przez opisywaną miejscowość, zapomniane. To pomocne, gdy będziesz szukać informacji źródłowych, ponieważ forma nazwy mogła odbiegać znacznie od obecnej (nie tylko w latach 30tych XX w., gdy dokonano nazyfikacji nazewnictwa). Istotne są też nazwy części miejscowości, które w poprzednich stuleciach mogły mieć znacznie większe znaczenie, niż obecna miejscowość, która je wchłonęła.

4. Wykorzystaj podstawowe opracowania nt. miejscowości górnośląskich,

w których znajdują się krótkie, ale wartościowe dane na temat każdej miejscowości górnośląskiej, autorstwa F.A. Zimmermanna, J.G. Knie, F. Triesta.

5. Uzupełnij opisy statystykami,

dostępnymi w taki opracowaniach, jak Schlesisches Ortsnamenverzechnis, Schlesisches Güter = Adressbuch, dostępnymi w bibliotekach cyfrowych.
Wykorzystuj jak najwięcej wydań, ponieważ dane w tych opracowania były na bieżąco aktualizowane i jeśli w jednym roku jako właściciela majątku podano kogoś, to w następnym wydaniu już mógł być nim kto inny.

6. Właściciele

W powyższych materiałach będą pojawiać się właściciele miejscowości, majątku, folwarków na terenie opisywanej miejscowości. Trzeba ustalić kim byli, z jakiej linii rodowej, gałęzi rodu się wywodzili itp. Jeśli dotrzesz do opisu dziejów takiego rodu, zyskasz kolejne bogate źródło, w którym może pojawiać sie też opisywana miejscowość oraz dzieje majątku. W ten sposób zbudujesz jakby drzewo genealogiczne właścicieli majątku i miejscowości.

7. Administracja

Gdy wiesz, jaki okres czasowy będziesz opisywać, warto spojrzeć szerzej i opisać stosunki administracyjne na opisywanym terenie: państwie, rejencji, powiecie, księstwie, gminie itd. w różnych okresach czasu miejscowość leżała.

8. Geografia

Z opracowań dotyczących geografii opisywanego obszaru wypisz to, co dotyczy podłoża (geologia), ukształtowania terenu i jego zmian, stosunków wodnych (rzeki, jeziora, stawy).

9. Archiwum, czyli źródła niepublikowane

Teraz sięgnij do źródeł niepublikowanych, czyli do archiwum. Wiesz już czego (nazwy, osoby właścicieli), na jakim terenie (dawne podziały administracyjne) szukać. To ważne, bo archiwa przechowują w swoim zasobie materiały z terenu swojej właściwości terytorialnej (zob. Mapa zasięgu archiwów państwowych w Polsce). Zacznij od archiwum państwowego. W przypadku Górnego Śląska będą to przede wszystkim archiwa w Katowicach, Opolu i Wrocławiu.
Uzupełnieniem historii miejscowości jest historia parafii. Tu warto zacząć poszukiwania od archiwum parafialnego, mając na uwadze to, że kiedyś opisywana miejscowość mogła należeć do innej parafii. Drugim krokiem jest uzupełnienie tych danych o materiały archiwum diecezjalnego, a wreszcie – archidiecezjalnego we Wrocławiu.

10. Mieszkańcy, jako źródło

Ostatni krok zbierania danych, to wykorzystanie żyjących nadal źródeł do dziejów miejscowości, czyli mieszkańców. Warto umówić się na kilka spotkań z osobami, mogącymi dostarczyć ciekawych materiałów. Ty zaś, po kwerendzie źródłowej, masz możliwość weryfikacji tych wspomnień. Przy okazji nie zapominaj zapytać o możliwość wykorzystania skanów zdjęć, starych map lub innych pamiątek. Zawsze też pytaj o zgodę, jeśli zamierzasz swoją pracę opublikować.
Na tym etapie zbieraj wszelkie informacje związane z legendami związanymi z opisywaną miejscowości oraz kompletuj dane odnośnie nazw topograficznych i związane z nimi opowieści (a terenie każdej miejscowości można ustalić minimum kilkadziesiąt takich nazw – Flurnamen).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *