Mury miejskie Opola – część 3

Fragment murów niedaleko katedry

Share
Mury miejskie Opola – część 3
Głosuj

W poprzednich częściach wspomniałem o domach przylegających bezpośrednio do murów miejskich. Niektóre z nich wręcz tworzyły z murem jedną całość. Mieszkali w nich biedni ludzie, często zmuszeni do opuszczenia swoich mieszkań, których nie byli w stanie utrzymać. Niektórzy mieszkali w wieżach przy murze, a często w samym murze (w jego ubytkach przerobionych na mieszkania). Domostwa te (można powiedzieć slumsy), pozbawione często podstawowych instalacji sanitarnych, istniały jeszcze pod koniec XIX w.

Mieszkania przyległe do murów miejskich (lata 20-te XX wieku)

Mieszkania przyległe do murów miejskich (lata 20-te XX wieku)

Przykładowo w 1882 r. wdowa Cieslik pisała do magistratu że, w murze miejskim do jej mieszkania prowadzą schody, których ona bez narażania własnego życia nie może już przestępować, stąd prosi o interwencję. Z kolei w 1886 r. wdowa Maria Pocka zwróciła się z prośbą do magistratu, o pozwolenie na remont jej starego pieca w mieszkaniu znajdującym się w murze miejskim, AP Opole, Akta miasta Opola, sygn. 2962).

Największy problem stanowił właśnie brak ubikacji oraz miejsc na śmieci. Stąd popiół, a nawet odchody wyrzucane były w pobliżu tych domostw, mimo powtarzanych zarządzeń odnośnie zakazu zanieczyszczania terenu i nakazów sprzątania. Kwestia ta była istotna, ponieważ ekskrementy, do tego wilgoć panująca przy murze powodowały nie tylko to, że wokół roznosił się fetor, ale sytuacja taka groziła wybuchem epidemii. Z tego też powodu władze miasta starały się (skutecznie) o wymeldowanie tych osób i opuszczenie ich siedzib.

Wróćmy opisu samych murów. Mamy rok 1838. Odcinek starych murów miejskich od kaplicy św. Wojciecha w stronę bramy Groszowickiej znajdował się wówczas w katastrofalnym stanie. Części muru już odpadły i leżały wokół, a reszta groziła rychłym zawaleniem. Najgorzej wyglądało to od domu ślusarza Hübnera, przy byłej Bramie Groszowickiej do tylnego wejścia do ogrodu jego sąsiada Froelicha. Zdecydowano, że odcinek ten na długości ok. 54 m należy rozebrać. Znajdującą się pod ziemią część postanowiono pozostawić, aby postawić na niej zwykły mur odgradzający sąsiednie posesje (6 stóp wysoki, na stopę gruby, wzmocniony słupami co 9-10 stóp). Konieczne było przy tej okazji usunięcie niewielkich zabudowań należących do Hübnera, umiejscowionych przy murze miejskim, a nawet na nim wybudowanych. Jednocześnie nie zamierzano jeszcze rozbierać reszty muru, która znajdowała się w stanie niezagrażającym bezpieczeństwu mieszkańców. Po rozebraniu tego odcinka, wzdłuż nowego muru, ok. 1840 r., zbudowano ulicę.

Zamek Górny podczas remontu w 2006 r.

Zamek Górny podczas remontu w 2006 r.

Likwidacji murów nie zaprzestano do początków XX w. Wiązały się one z regulacjami ulic. W 1904 r. zdecydowano o kasacji ulic: Mauerstrasse (biegła od Placu Świętego Sebastiana do ul. Omańczyka) i Feuerstrasse (znajdowała się w pobliżu dzisiejszej ul. Osmańczyka). Przy tej okazji zadecydowano o zburzeniu wieży muru miejskiego. Jego resztki w tym miejscu usunięto na początku 1905 r.

Mury, chroniące mieszkańców miasta przed nieprzyjacielem w średniowieczu, w epoce nowożytnej stawały się ciężarem dla rozwijającego się miasta. Ponadto nieremontowane, często zdewastowane mury, w cieniu których powstawały niemalże slumsy nie polepszały jego estetyki. Często zresztą odrywające się od muru kawały zalegały obok, a władze miasta nie kwapiły się by uprzątnąć gruz. Taki był smutny koniec fortyfikacji opolskich.

Dziś niewiele pozostało po wiekowych murach miejskich Opola. Na szczęście w ostatnich latach udało się nie bez trudu uratować ich ostatnie fragmenty w okolicach katedry, przy dzisiejszej ul. ks. Baldego oraz przy Zamku Górnym.

Zamek Górny w Opolu po remoncie w 2006 r.

Zamek Górny w Opolu po remoncie w 2006 r.

Nie są to pierwsze tego rodzaju inicjatywy. Już w latach pięćdziesiątych (1952 r.) planowano odbudowę dawnego barbakanu, niedaleko budynku przy ówczesnej ul. Stalina 22 (na rogu ul. Ozimskiej), w związku z tym dom ten przeznaczono do rozbiórki. Zamierzano wówczas także odrestaurować Wieżę Wilczą (przebudowaną swego czasu na budynek straży pożarnej, znajdującą się przy klasztorze ss. De Notre Dame), tereny wokół bramy Zamkowej przy zamku piastowskim, planowano także odsłonięcie istniejących fragmentów murów i przeprowadzenie plantów przy zabytkowych murach, aby tym samym przywrócić historyczną sylwetkę zabytkowego śródmieścia Opola. Już wówczas postulowano także przeprowadzenie badań archeologicznych przy murach obok kościoła na Górce.

W latach siedemdziesiątych XX w. mury miejskie wraz z „łupiną” przy ul. Nadbrzeżnej (dziś ul. ks. Baldego), jak również Wieża Wilcza zaliczone zostały do grupy II w wykazie zabytków miasta Opola. Wraz z nimi do tej grupy włączono: kaplicę św. Aleksego, wieżę Zamku Piastowskiego, wieżę Zamku Górnego i zespół klasztorny podominikański, oraz domy przy Rynku nr 1 i 10 (AP Opole, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Opolu, sygn. 659, s. 18-20).

Do dnia dzisiejszego z fortyfikacji miejskich Opola pozostały fragmenty. Rozproszone są także materiały, na podstawie których można odtworzyć wygląd Opola w poprzednich wiekach, w tym przebieg murów obronnych. Szczególnie cenne są tutaj wszelkiego rodzaju plany szkice oraz zdjęcia, których szukać musimy między innymi w: Archiwum Państwowym w Opolu i we Wrocławiu, Bibliotece Śląskiej w Katowicach, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu i innych w Polsce i za granicą.


Bibliografia (wybór)

Źródła

  1. Allerhöchste Kabinetsorder, die Erhaltung der Stadtmauern etc. betreffend vom 20sten Juni 1830, Gesetzsammlung für die Königlichen Preußischen Staaten 1830, No. 15.
  2. Archiwum Państwowe w Opolu, Akta miasta Opola, sygn. 697, 2955, 2956, 2957, 2959, 2960, 2962, 2963, 2965,
  3. Archiwum Państwowe w Opolu, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Opolu, sygn. 659.
  4. Archiwum Państwowe w Opolu, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu, sygn. 2583.

Opracowania zwarte i artykuły

  1. Janowski A., Gdy barbakan chronił miasto, „Nowa Trybuna Opolska”, Nasze Opole (4.08.2006), s. 6.
  2. Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, pod red. T. Chrzanowskiego i M. Koneckiego,11. Miasto Opole i powiat opolski, Warszawa 1968.
  3. Kwak J., Miasta księstwa opolsko-raciborskiego w XVI-XVIII wieku, Opole 1977.
  4. Opole. Monografia miasta, pod red. W. Dziewulskiego i F. Hawranka, Opole 1975.
  5. Oppeln: Stadtpläne, graphische Ansichten, Fotografien (bis 1945) / Opole: plany miasta, widoki graficzne, fotografie (do 1945 roku), pod red. P. Mrassa, Opole – Ratingel-Hösel 1995 (bibliografia).
  6. Triest F., Topographisches Handbuch von Oberschlesien, Teil 1, Sigmaringen 1984.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *