Dolina Dramy

Drama, rzeka, Zbrosławice

Share
Dolina Dramy
Głosuj

Źródła tej niewielkiej rzeczki znajdują się na wschód od Tarnowskich Gór. Drama płynie przez Zbrosławice, Kamieniec, Boniowice i Karchowice do Pyskowic. W Pyskowicach zasila zbiornik Dzierżno Małe, utworzony w 1956 roku. Paręset metrów za nim uchodzi do Kanału Gliwickiego. W sumie od źródeł do ujścia Drama liczy 22 kilometry i leży w zlewni Kłodnicy.

Rzeka Drama

Dolina Dramy

Wschód słońca w dolinie Dramy

Poświadczona została w źródłach już w 1155 r. w słynnej bulli Innocentego III jako Dragma. Czasami określano Dramę jako iliryjską, wenetyjską, ostatnio zaś jako staroeuropejską, która dosyć wcześnie uległa zeslawizowaniu. Raczej nie kwestionuje się dzisiaj, błędności literacji Dragina. Problemem pozostaje tylko głoska -g-. Zbigniew Babik wysuwa hipotezę, że jako, iż w żywym języku brak jakiegokolwiek potwierdzenia użycia tejże formy, a ponadto cechą charakterystyczną dialektów włoskich tego okresu było uproszczenie grupy spółgłoskowej: -gm- do -mm- do -m-, co powodowało, iż również złożenia z -gm- wymawiano jako -m-. I odwrotnie, autor słysząc Drama mógł dla pewności zapisać wyraz jako Dragma. Szczególnie, jeśli słyszał tę nazwę po raz pierwszy.
Wracając zaś do etymologii, nazwy tej nie można bezpośrednio wywodzić jak twierdzi autor z indoeuropejskiego Dromâ. Została ona albo wtórnie przejęta do słowiańskiego, albo powstała na gruncie innego, starszego języka. Podsumowując rzeczka ta otrzymała swą nazwę najprawdopodobniej jeszcze przed wyodrębnieniem się poszczególnych grup języka indoeuropejskiego. Byłaby tym samym obiektem geograficznym, mającym najstarszą nazwę na tym terenie.

Sama Drama (w ostatnich latach powoli odzyskująca czystość), zaczynająca swój bieg w Reptach Nowych, u podnóża Srebrnej Góry, na terenie lasu Segiet, tworzy chroniony zespół przyrodniczo krajobrazowy Park w Reptach. Zwana w swym górnym biegu czasem Potokiem Repeckim przepływa przez zabytkowy park w Reptach, poniżej którego zasilają ją od XIX wieku wody Sztolni Fryderyka wybudowanej w latach 1821 – 1834 ze względu na konieczność odwodnienia złóż rud srebrno-ołowiowych zalegających wokół Tarnowskich Gór. Długość tej sztolni wyniosła 4571 m (wraz z rowem odpływowym 5460 m), a głębokość nie przekraczała kilkudziesięciu metrów. Podczas jej budowy, nota bene najgłębszej sztolni w tym rejonie, wzorowano się na XVI-wiecznej sztolni św. Jakuba. Jej fragment jest dziś znany pod nazwą sztolni Czarnego Pstrąga. Źródła Dramy znajdują się w jednej z wielu na terenie powiatu komór wyrobiskowych, będących pozostałością po eksploatacji w XVI-XIX w. rud. Naturalnie Sztolnia Fryderyka nie jest jedyną, z która wpłynęła na losy Dramy.

Specyficzna jest również flora i fauna doliny Dramy,

która niestety przez ostatnie pół wieku została znacznie zniszczona. Warto więc przypomnieć, jak wyglądały te tereny jeszcze w 20-leciu międzywojennym.

Rzeka Drama

Drama między Kamieńcem i Zbrosławicami

Patrząc na dzisiejszą Dramę trudno sobie wyobrazić, iż rzeczka ta niegdyś znana była z występowania w niej pstrągów. Zarówno bowiem ukształtowanie dna i linii brzegowej, jak i stała (niska) temperatura wody wypływającej ze sztolni, powodowały powstanie znakomitych warunków dla hodowli pstrąga, na co zwracał uwagę Alfons Perlick. Miał on jednak przed oczami strugę o wiele szerszą, aniżeli dzisiejsza Drama, której wody w ostatnim półwieczu znacznie się obniżyły. W przedwojennej Dramie licznie występował także rak rzeczny (Bachflußkrebs), stanowiący znaczną część menu pstrągów. W tym przypadku warto nadmienić, że do końca XIX w. licznie występował na terenie powiatu bytomsko-tarnogórskiego rak szlachetny (Edelkrebs). Jego populacja została jednakże wyniszczona przez chorobę, przywleczoną z Francji, w latach 1881-1884. Resztki raków szlachetnych zostały wyparte przez sprowadzone w 1890 r. rumuńskie (galicyjskie) raki o wąskich, długich kleszczach. Ponadto wraz z postępującym zanieczyszczeniem wód, populacja raka w wodach regionu bytomsko-tarnogórskiego systematycznie malała.

Wracając zaś do pstrągów, zostały one wpuszczone do Dramy na pocz. lat 80-tych XIX w. Były to pstrągi potokowe, a pochodziły z Czech. Rozpowszechniły się one dosyć szybko w żyznych wodach Dramy, i mimo drastycznego spadku ich liczby w czasie powstań i plebiscytu, ich obecność została zachowana.

Poza pstrągami występowały tu jeszcze przede wszystkim: płocie, ślizy, piskorze błotne.

Drama, rzeka, Zbrosławice

Łąki w dolinie Dramy w Zbrosławicach

Z powodu struktury gleby oraz intensywnego nasłonecznienia, na suchych, wapiennych wzgórzach w dolinie Dramy rozwinęło się również specyficzne życie biologiczne. Spośród roślin na początku ubiegłego wieku znaleźć można było tutaj m.in.: dziewięćsił, szałwię, przetacznik, cieciorkę. Świat zwierzęcy reprezentowany był (i jest zresztą nadal) bardzo nielicznie. Gdzieniegdzie można trafić można było na małe domki ślimaka pontyjskiego ( pontische Bänderschnecke). Na wysokim brzegu Dramy rosły wtedy: buki, lipy, leszczyna, klony, tarnina, jeżyny. Spośród mniejszych roślin wymieniamy: oset, złotogłów, przylaszczkę, szczyr, i in., które towarzyszyły zwykle zagajnikom dębowo-bukowym.

Ciekawostką może być fakt, że bardzo nielicznie reprezentowane były w regionie tarnogórskim wówczas bociany, które niemal całkowicie zniknęły z krajobrazu wiejskiego przedwojennego pogranicza niemieckiego Górnego Śląska. Praktycznie jedyne gniazda tych ptaków zarejestrowano właśnie w Zbrosławicach i Miedarach.


Bibliografia (wybór)

  1. Babik Z., Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich. W granicach wczesnośredniowiecznej słowiańszczyzny, Kraków 2001.
  2. Dramat Dramy, „Montes Tarnovicensis”, 21 czerwca 2000, s. 14.
  3. Historia Tarnowskich Gór, pod red. J. Drabiny, Tarnowskie Góry 2000.
  4. Perlick A., Beuthen O/S. Ein Heimatbuch des Beuthener Landes, Recklinghausen 1982.
  5. Tarnowskie Góry. Zarys rozwoju powiatu, oprac. H. Rechowicz, Katowice 1969.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *