Parafia Wniebowzięcia NMP w Zbrosławicach

Kościół w Zbrosławicach

Share
Parafia Wniebowzięcia NMP w Zbrosławicach
Głosuj

Pierwsze wzmianki o parafii zbrosławickiej

Początki struktur kościelnych w Zbrosławicach, podobnie jak początki tej miejscowości, giną w mroku dziejów. Nie istnieje żaden dokument stwierdzający ponad wszelką wątpliwość, od kiedy możemy liczyć ich historię. Przyjęto jako wyznacznik rok 1305. Należy jednak mieć na uwadze, że jest to data umowna.

Pieczęć parafii zbrosławickiej z XIX wieku

Pieczęć parafii zbrosławickiej z XIX wieku

Dokumentem, który pojawia się najczęściej przy ustalaniu daty powstania miejscowości jest Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego zawierająca bogaty katalog miast i wsi śląskich istniejących już w XIII w.

Przy Zbrosławicach widnieje zapis:

Item in Sbroslawitz solvitur decima de tribus granis, et quondam valuit quinque marcas, modo pro parte deserta.

Rejestr ten według E. Maetschke, opierającego się na ustaleniach H. Markgrafa i J. W. Schultego, został skompilowany do około 1305 r. Znaczy to, że jego poszczególne części powstały wcześniej i mogą sięgać czasów biskupa Tomasza II. Nie jest też wykluczone, że zachowany do dnia dzisiejszego rejestr miał szerszą podstawę, o wiele bardziej szczegółowe zestawienie, które się nie zachowało, i którego powstanie można datować na lata 1270-1290. E. Maetschke przyznaje częściowo rację tym wywodom. Ma jednak wątpliwości, co do istnienia szerszego rejestru, mającego być bazą dla Księgi uposażeń w znanej nam wersji. Według niego pierwsze rejestry, których ślad zauważamy w Księdze uposażeń można datować na czasy biskupa Tomasza II. W kolejnych latach były one tylko modyfikowane, dopisywano nowe dane – jednym słowem: aktualizowano je aż do, co najmniej 1305 r.

Pierwszą wiarygodną wzmiankę o jej istnieniu mamy jednakże dopiero z 1447 r.

W zestawieniu sporządzonym przez archidiakona Mikołaja Wollfa na polecenie biskupa Konrada. Spis ten, w odróżnieniu od chociażby rejestru z 1335 r., jest w zasadzie kompletny i powołują się nań, poza B. Panzramem, także inni autorzy.

Warto zacytować w tym miejscu to istotne dla dziejów parafii zbrosławickiej zdanie:

Sbroslawicz dedit VIIJ grossos, videlicet XVJ denarios pro grosso.

Ta lakoniczna notka, że parafia zbrosławicka płaciła świętopietrze w wysokości 8 groszy oraz, że grosz liczono po 16 denarów (halerzy) dostarcza nam pierwszej, niepodlegającej dyskusji informacji o istnieniu parafii, a co za tym idzie także kościoła w Zbrosławicach.

Reformacja – Kontrreformacja

Parafia zbrosławicka znajdowała się w rękach protestanckich co najmniej od lat siedemdziesiątych lub osiemdziesiątych XVI w.

Wówczas miejscowość tę wraz z prawem patronatu objął Jerzy Larysz, spoczywający wraz ze swoją druga żoną w podziemiach kościoła. Z tego to powodu protokół wizytacyjny z 1687 r. donosi, że kościół zbrosławicki, pod wezwaniem Wszystkich Świętych, był murowany, lecz zbezczeszczony przez heretyków.

Czasy protestanckie nie trwały jednak długo. Syn Jerzego, Krzysztof, który miejscowość objął po śmierci matki około 1626 r. był już gorliwym katolikiem.

Bowiem w wyniku działań kontrreformacyjnych, na mocy dekretu cesarskiego z 16 marca 1629 r. przywrócono religię katolicką w parafii Zbrosławice. Pierwszym katolickim proboszczem został Adam Barankowitz.

kapliczka, Nepomucen, Zbrosławice

Kapliczka św. Jana Nepomucena w Zbrosławicach postawiona za księdza prob. Duczka

Kolejnych informacji dostarcza protokół z 1697 r. Niemal wszyscy parafianie byli – poza hrabią Janem von Ozorowskim i jednym wieśniakiem z Wilkowic – katolikami. Patronem kościoła był hrabia Gaszyn z Wysokiej. Proboszczem Tomasz Schnura.
W 1720 r. parafia liczyła 512 katolików, poza tym mieszkały na jej terenie jeszcze 4 osoby innych wyznań. Patronem kościoła był ówczesny właściciel Zbrosławic Wilhelm von Koschembor, mąż Anny von Schweinichen, który jako właściciel i patron figuruje co najmniej do 1727 r. Nauczycielem był 44-letni Franciszek Kuznicius, który pełniąc również funkcję organisty, otrzymywał 27 talarów rocznie, ponadto posiadał ogród za kościołem.

Funkcje witryków, mających też pieczę nad kasą parafialną, pełnili wówczas Piotr Bialas i Jerzy Popek. Przy tej okazji dowiadujemy się, od kiedy prowadzono w Zbrosławicach księgi metrykalne (niestety nie zachowały się już do naszych czasów). Księgi chrztów sięgały 1647 r., a księgi zgonów – 1674 r. Do dnia dzisiejszego najstarsze księgi metrykalne (chrztów i zgonów), znajdujące się w Archiwum Archidiecezjalnym we Wrocławiu sięgają 1765 r.

Kościół

Pierwszy zbrosławicki kościół był prawdopodobnie budowlą drewnianą, która jak wiele kościołów na Śląsku mogła zostać zniszczona podczas najazdów husyckich na początku XV w.

Wskutek tych najazdów ucierpiało wówczas wiele miejscowości Górnego Śląska, a liczne kościoły (szczególnie wiejskie, drewniane) zostały spalone. W 1430 r. został zajęty przez husytów Bytom. Wcześniej jednym z ośrodków dyspozycyjnych Zygmunta Korybutowicza stały się Gliwice, gdzie husyci przebywali, podobnie jak w Bytomiu, przez rok. W ich rękach znajdował się w tych latach cały region z Toszkiem, Koźlem, Gliwicami i Bytomiem. Ostatecznie ich wpływy w Bytomiu zostały zlikwidowane, gdy Mikołaj, książę raciborski pokonał Bolka V opolskiego, który do 1433 r. panował nad Bytomiem.

Kolejny budynek kościoła był już prawdopodobnie murowany.

Była to niewielka kaplica, stanowiąca dzisiejsze prezbiterium. To do niej w latach 1610-1620 Laryszowie dobudowali nawę od strony zachodniej, nadając w dużej mierze kształt obecnej świątyni.

Pierwszy dokładniejszy opis kościoła pochodzi z 1679 r.

Prezbiterium w kościele MB Zbrosławickiej

Prezbiterium (widok współczesny)

Jest to sprawozdanie wizytacyjne, dzięki któremu dowiadujemy się, że siedemnastowieczna, murowana świątynia zbrosławicka, będąca pod wezwaniem Wszystkich Świętych, miała 41 m długości i 18 m szerokości. Do kościoła prowadziło dwoje drzwi, miał on także 6 okien. Starsza część, czyli prezbiterium miało murowane sklepienie. Sufit nowej części z kolei pokryty był deskami. Posadzka w całym kościele była ceglana. Zakrystia, również murowana, przylegała do kościoła, inaczej niż kamienna dzwonnica stojąca osobno, w której znajdowały się dwa dzwony. W kościele już wtedy stały trzy ołtarze, z tym, że główny, murowany, pięknie rzeźbiony z licznymi złoceniami nie był konsekrowany. Dlatego nabożeństwa odprawiało się nad portatylem. Tabernakulum było rzeźbione i pozłacane, ale Najświętszy Sakrament przechowywano na korporale. Boczne ołtarze, o wiele mniejsze, ozdobione estetycznie rzeźbami również nie były konsekrowane.

Całość utrzymana była w czystości. Ołtarze nakryte były obrusami, oleje święte trzymane pod kluczem, również wodę święconą w kamiennej chrzcielnicy wizytator zastał czystą, czego nie zapomniał podkreślić. Zapewne nie było to częstym zjawiskiem w ówczesnych kościołach.

Kościół parafialny p.w. NMP wymieniony został po raz pierwszy w 1447 r.

Kościół w Zbrosławicach

Kościół parafialny w Zbrosławicach

Obecna budowla pochodzi z XVII w. Jest zbudowana z wapienia, we wnętrzu znajdują się płyty nagrobne z figurami zmarłych naturalnej wielkości z początku 17-tego stulecia: Jerzego (Georg) von Larisch und Nimsdorf aus Broslawitz, sędziego ziemskiego (Landrichter) księstwa opolsko-raciborskiego i Anny von Larisch, zmarłej 3 sierpnia 1616. W kaplicy nagrobnej spoczywa m.in. Elżbieta von Stockmans, ostatnia właścicielka cudownej figurki Matki Boskiej Zbrosławickiej. Od 1954 r. kościół stał się ponownie miejscem pielgrzymek

Plany powiększenia kościoła

Niewiele osób wie o tym, że na początku XX wieku istniały plany powiększenia zbrosławickiej świątyni. Otóż w trakcie remontu, gdy w czerwcu 1909 r. wskutek pożaru ucierpiał dach kościoła, ks. F. Sobotta postanowił powiększyć budynek o dwa przęsła.

Projekt z sierpnia 1909 r., autorstwa Maksymiliana Sliwki z Zabrza, zakładał przebudowę świątyni, która mogłaby pomieścić 1145 wiernych. Był – jak widać na poniższym szkicu – estetyczny, śmiały, a zarazem praktyczny, ze względu na powiększającą się liczbę wiernych. Dzwonnica miała stać się częścią kościoła, jednocześnie miała mieć wysokość 30 m, co spowodowałoby zawieszenie dzwonów na większej wysokości i lepsze rozchodzenie się ich dźwięku. Kościół zamierzano wydłużyć o 12 m. Niestety ze względu na wysokie koszty przebudowy, szacowane na 42400 marek, nie zyskał on poparcia Baildona, ówczesnego patrona kościoła

projekt kościoła w Zbrosławicach

Plan powiększenia kościoła z 1909 r. autorstwa Maksymiliana Sliwki (źródło: Archiwum Parafii w Zbrosławicach)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *